PISA 2018

ข้อสอบความฉลาดรู้ด้านการอ่าน (Reading literacy) ของ PISA จัดทดสอบให้แก่เด็กอายุ 15 ปี หรือเทียบเท่านักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ทุก ๆ 3 ปี (ในการประชุมครั้งล่าสุดเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2565 มีมติให้ขยายเวลาเพิ่มเป็นทุก 4 ปี โดยจะเริ่มหลังรอบสอบปี 2025) มีวัตถุประสงค์ในการวัดความสามารถด้านการอ่านโดยเฉพาะ

อย่างไรก็ดี นอกจากความสามารถด้านการอ่านแล้ว PISA ยังให้ความสำคัญกับความสามารถในการบูรณาการความสามารถด้านการอ่านกับความรู้เดิมที่มีอยู่ รวมถึงความสามารถในการปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์การอ่านที่หลากหลายซึ่งจะได้พบเจอต่อไปในอนาคต

สำหรับประเทศไทย PISA ใช้การทดสอบด้วยระบบคอมพิวเตอร์ และใช้ชุดข้อสอบแบบปรับเหมาะ (Adaptive testing) ซึ่งเริ่มใช้ในการสอบรอบปี 2018 เป็นครั้งแรก ชุดข้อสอบประเภทนี้จะสุ่มเปลี่ยนระดับความยากง่ายไปตามผลการตอบข้อสอบที่ทำไว้ก่อนหน้า ดังนั้น ข้อสอบในส่วนต้นจึงมักเป็นข้อสอบที่คอมพิวเตอร์สามารถตรวจคำตอบได้ทันทีโดยอัตโนมัติ เช่น อาจเป็นข้อสอบปรนัยหรืออัตนัยแบบตอบสั้น ๆ เมื่อสามารถประเมินเพื่อจัดกลุ่มคนสอบได้แล้ว ระบบจึงสุ่มเลือกข้อสอบส่วนถัดไปขึ้นมาให้ทำ ซึ่งอาจเป็นข้อสอบปรนัยหรืออัตนัยก็ได้

  เนื้อหาข้อสอบของ PISA รอบปี 2018 ในข้อสอบ 1 ชุด จะแบ่งกลุ่มข้อสอบย่อย ๆ หลายกลุ่ม แต่ละกลุ่มจะประกอบด้วยบทอ่านหลายย่อหน้าอย่างน้อย 1 บท ซึ่งจะมีคำถามหลายคำถาม ข้อสอบบางกลุ่มอาจประกอบด้วยบทอ่านหลายย่อหน้าจำนวน 2-3 บท ซึ่งกล่าวถึงประเด็นคล้ายๆ กันรวมอยู่ด้วยกัน แล้วให้ตอบคำถามจากบทอ่านนั้น ๆ ผลการประเมินจะแบ่งออกเป็น 6 ระดับ คือ ระดับ 1 ซึ่งเป็นระดับต่ำสุด ถึงระดับ 6 ซึ่งเป็นระดับสูงสุด ส่วนในระดับที่ 1 ยังแบ่งออกเป็น 3 ระดับย่อย คือ 1c (ต่ำ) 1b (กลาง) และ 1a (สูง)

   ส่วนกระบวนการอ่านที่ข้อสอบ PISA วัด มีรายละเอียดดังนี้

1. ความคล่องของการอ่าน (Reading fluency)

2. การรู้ตำแหน่งข้อสนเทศในบทอ่าน (Locating information) ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 กระบวนการย่อย

• 2.1 การเข้าถึงและค้นสาระข้อสนเทศที่อยู่ในบทอ่าน (Scanning and locating)

• 2.2 การค้นหาและเลือกบทอ่านที่เกี่ยวข้อง (Searching for and selecting relevant text)

3. การมีความเข้าใจในบทอ่าน (Understanding) ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 กระบวนการย่อย

• 3.1 การแสดงถึงความเข้าใจความหมายที่แท้จริงของบทอ่าน (Representing literal meaning)

• 3.2 การบูรณาการและลงข้อสรุปจากข้อสนเทศหลาย ๆ ส่วนที่อยู่ในบทอ่าน (Integrating and generating inferences)

4. การประเมินและสะท้อนความคิดเห็นต่อบทอ่าน (Evaluating and reflecting) ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 กระบวนการย่อย

• 4.1 การประเมินคุณภาพและความน่าเชื่อถือของบทอ่าน (Assessing quality and credibility)

• 4.2 การสะท้อนความคิดเห็นเกี่ยวกับเนื้อหาและรูปแบบของเรื่องที่อ่านได้อย่างมีวิจารณญาณ (Reflecting on content and form)
• 4.3 การตรวจสอบข้อมูลที่ขัดแย้งกันและหาวิธีจัดการข้อขัดแย้งนั้น (Corroborating and handling conflict)

กระบวนการอ่านที่ทดสอบข้างต้นสามารถปรากฏอยู่ได้ในข้อสอบทุกระดับความยาก ยกเว้นข้อ 1 จะปรากฏอยู่เพียงในข้อสอบสำหรับระดับ 1c เท่านั้น คณะผู้วิจัยได้ศึกษาตัวอย่างข้อสอบ PISA ว่าข้อสอบแต่ละเรื่องและแต่ละข้อมีความสอดคล้องกับกระบวนการอ่านที่ต้องการทดสอบอย่างไร รายละเอียดสรุปได้ตามตารางด้านล่างนี้

ข้อ	รูปแบบ	กระบวนการอ่านที่วัด	ลักษณะคำถาม	ระดับ
1	ปรนัย	เข้าใจความหมาย	ถามว่าผู้ตั้งกระทู้ถามเรื่องอะไร	1b
2	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามสาเหตุที่ผู้ตั้งกระทู้มาตั้งกระทู้ถาม	1a
3	ปรนัย	สะท้อนความเห็นอย่างมีวิจารณญาณ	ให้ระบุว่าโพสต์ใดเกี่ยวข้องหรือไม่เกี่ยวข้องกับเรื่อง	2
4	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามว่าโพสต์ใดมีประสบการณ์ด้านบวกกับสิ่งที่ผู้ตั้งกระทู้ถาม	1b
5	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามวัตถุประสงค์ของคนโพสต์	1a
6	ปรนัย+อัตนัย	ประเมินคุณภาพและความน่าเชื่อถือ	ถามว่าโพสต์ใดให้ข้อมูลน่าเชื่อถือที่สุด พร้อมระบุเหตุผลที่เชื่อ	2
7	อัตนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามสาเหตุว่าทำไมบางโพสต์จึงให้คำตอบผู้ตั้งกระทู้ถามไม่ได้แน่ชัด	2

ข้อ	รูปแบบ	กระบวนการอ่านที่วัด	ลักษณะคำถาม	แหล่งข้อมูลที่ใช้ตอบ	ระดับ
1	ปรนัย	เข้าถึงและค้นสาระ	ถามข้อมูลที่หาได้จากบทอ่าน	แหล่งที่ 1	4
2	อัตนัย	เข้าใจความหมาย	ถามความหมายของข้อความที่เชื่อมโยงเพื่อหาคำตอบได้จากบทอ่าน	แหล่งที่ 1	3
3	ปรนัย	สะท้อนความเห็นอย่างมีวิจารณญาณ	ให้ระบุว่าข้อความใดเป็นข้อเท็จจริง/ข้อคิดเห็น	แหล่งที่ 2	5
4	ปรนัย	เข้าถึงและค้นสาระ	ถามว่านักวิทยาศาสตร์และนักเขียนที่กล่าวถึงในเรื่องเห็นตรงกันในประเด็นใด	แหล่งที่ 3	5
5	ปรนัย	ตรวจสอบข้อมูลที่ขัดแย้งกันและจัดการได้	ให้ระบุว่าข้อความใดที่ใช้เป็นหลักฐานสนับสนุนทฤษฎีซึ่งมีข้อถกเถียงกันอยู่	แหล่งที่ 3	4
6	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ให้สรุปข้อมูล (สาเหตุ-ผลกระทบ) ที่ได้จากบทอ่านที่ให้ไว้ทั้งหมดลงในแผนผังที่ให้ไว้	แหล่งที่ 1, 2, 3	5
7	อัตนัย	ตรวจสอบข้อมูลที่ขัดแย้งกันและจัดการได้	ให้บอกความคิดเห็นของตนโดยใช้มูลจากบทอ่านมาสนับสนุนได้ถูกต้องสมเหตุสมผล	แหล่งที่ 1, 2, 3	4

ข้อ	รูปแบบ	กระบวนการอ่านที่วัด	ลักษณะคำถาม	ระดับ
1	ปรนัย	เข้าถึงและค้นสาระ	ถามว่าเกิดเหตุการณ์ใดก่อนที่ม่านเวทีจะเปิดออก	6
2	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามความหมายคำพูดของตัวละคร	6
3	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามว่าเหตุใดตัวละครหนึ่งจึงมีพฤติกรรมต่างจากตัวละครอื่น	6
4	ปรนัย	บูรณาการและลงข้อสรุป	ถามวัตถุประสงค์ของผู้เขียน	6

จากตารางสรุป จะเห็นได้ว่า ข้อสอบ PISA มีลีกษณะที่แตกต่างจากข้อสอบ O-Net และข้อสอบ A-Level กล่าวคือ ใช้บทอ่านขนาดยาวกว่าในการถามคำถามมากกว่า 1-2 ข้อ และพบว่ากระบวนการอ่านที่วัดสามารถปรากฏได้ในคำถามของบทอ่านทุกบท อีกทั้งยังมีการใช้บทอ่านมากกว่า 1 แหล่ง เพื่อให้ตอบคำถาม แสดงให้เห็นว่าผู้สอบต้องสามารถบูรณาการหรือเชื่อมโยงข้อมูลหลายส่วนเข้าด้วยกันเพื่อหาคำตอบของคำถามได้ ซึ่งเป็นทักษะการอ่านขั้นที่สูงขึ้น

จากการศึกษากระบวนการอ่านที่ข้อสอบ PISA วัดทั้ง 4 กระบวนการพบว่า สามารถเทียบเคียงกับระดับความสามารถด้านการอ่านของงานวิจัยทั้ง 4 ประเภทได้ ดังนี้

กระบวนการอ่านที่วัดของ PISA	รายละเอียดคำอธิบาย	ระดับความสามารถ ด้านการอ่านในงานวิจัย
1. ความคล่องของการอ่าน	1.1 เข้าใจความหมายตามตัวอักษรของประโยคอย่างง่ายและมีขนาดสั้นได้ 1.2 อ่านเพื่อบอกจุดประสงค์ที่ชัดเจนและเข้าใจง่ายได้ภายในระยะเวลาที่จำกัด โดยใช้คำและโครงสร้างของประโยคที่เข้าใจง่าย	การอ่านจับรายละเอียด
2. การรู้ตำแหน่งข้อสนเทศในบทอ่าน (Locating information)	2.1  การเข้าถึงและค้นมูลสาระสนเทศที่อยู่ในบทอ่าน (Scanning and locating)
	2.2  การค้นหาและเลือกบทอ่านที่เกี่ยวข้อง (Searching for and selecting relevant text)
3. การมีความเข้าใจในบทอ่าน (Understanding)	3.1 การแสดงถึงความเข้าใจความหมายที่แท้จริงของบทอ่าน (Representing literal meaning)	การอ่านจับใจความ และการอ่านตีความ
	3.2 การบูรณาการและลงข้อสรุปจากข้อสนเทศหลาย ๆ ส่วนที่อยู่ในบทอ่าน (Integrating and generating inferences)
4. การประเมินและสะท้อนความคิดเห็นต่อบทอ่าน (Evaluating and reflecting)	4.1 การประเมินคุณภาพและความน่าเชื่อถือของบทอ่าน (Assessing quality and credibility)	การอ่านอย่างมีวิจารณญาณ
	4.2 การสะท้อนความคิดเห็นเกี่ยวกับเนื้อหาและรูปแบบของเรื่องที่อ่านได้อย่างมีวิจารณญาณ (Reflecting on content and form)
	4.3 การตรวจสอบข้อมูลที่ขัดแย้งกันและหาวิธีจัดการข้อขัดแย้งนั้น (Corroborating and handling conflict)